Ιφιγένεια εν Αυλίδι

Ευριπίδη Ιφιγένεια εν Αυλίδι

απόδοση/διασκευή Μαγδαλένα Ζήρα

Πρεμιέρα: 23 Ιουλίου 2017, Λευκωσία. Πλάι στη γραμμή κατάπαυσης του πυρός.

Socrates-Ifigenia-1180

Μετάφραση/Επιμέλεια μετάφρασης: Μαγδαλένα Ζήρα σε συνεργασία με τις Μαρία Γερολέμου, Χρυσάνθη Δημητρίου, Μαρία Παύλου. Διασκευή/Σκηνοθεσία: Μαγδαλένα Ζήρα. Σκηνικά-κοστούμια: Έλενα Κατσούρη. Μουσική: Αντώνης Αντωνίου. Κίνηση: Φώτης Νικολάου. Σχεδιασμός Φωτισμού: Καρολίνα Σπύρου. Φωτογραφίες: Σωκράτης Σωκράτους. Διεύθυνση παραγωγής: Χριστίνα Πασχαλίδου. Παραγωγή: Φανταστικό Θέατρο.

Επί σκηνής: Ειρήνη Ανδρέου, Φώτης Αποστολίδης, Νίκη Δραγούμη, Στέλιος Καλλιστράτης, Βαλεντίνος Κόκκινος, Παναγιώτα Παπαγεωργίου, Ανδρέας Παπαμιχαλόπουλος, Ανδρέας Τσέλεπος.

Συμμετέχουν στο χορό: Βάρσια Αδάμου, Αλεξία Αλέξη, Μαρία Ιακωβίδου, Χρύσα Νικολάου, Ανδρέας Λουκά, Τάριελ Μπερίτζε.

Socrates-Ifigenia-1017

 

Πάντα υπάρχει μια άλλη ιστορία…

Ο στόλος είναι παγιδευμένος σε ένα λιμάνι. Δεν φυσούν ούριοι άνεμοι. Ο χρόνος περνά. Ο στρατός ξεχνά γιατί ήρθε εδώ. Αποφασίζεται η τελετουργική σφαγή μιας αθώας. Οι αρχηγοί πρέπει να επιλέξουν: μόνο αν γίνει η σφαγή θα γίνει η εκστρατεία. Αλλιώς, τίποτα δεν θα γίνει.

Ένα έργο που παρουσιάζει τους πρωταγωνιστές της Ιλιάδας λίγο πριν τον Τρωικό πόλεμο, στο κατώφλι του θρύλου.

Socrates-Ifigenia-0928

Οι ήρωες καθοδηγούνται από το προσωπικό συμφέρον. Ο εκφοβισμός και η δημαγωγία οδηγούν το στράτευμα σε ομαδική παράκρουση.

Οι ηγέτες όμως θα επιβιώσουν και, πάνω απ’όλα, θα κρατήσουν την εξουσία στα χέρια τους.  Ο Ευριπίδης γράφει ένα αντιπολεμικό έργο και τολμά να αμφισβητήσει την επικρατούσα ηθική.

            «Πάντα τα παιδιά είναι αυτά που υποφέρουν. Πάντα. Και πάντα υπάρχει      ένα κόλπο, μια πλεκτάνη, μια απάτη, που οδηγεί πάντα σε φόνο.»

Socrates-Ifigenia-1070

Πώς οδηγείται μια εξελιγμένη κοινωνία σε ανθρωποθυσία;

Η Ιφιγένεια εν Αυλίδι, που ανήκει στην τελευταία τριλογία του Ευριπίδη (405 π.Χ.), είναι ένα οικογενειακό και συνάμα πολιτικό δράμα, ένα έργο που θα μπορούσε να είχε γραφτεί χθες, με αριστοτεχνική πλοκή. Η πολιτική του διάσταση μοιάζει βγαλμένη από τον 21ο αιώνα: πολιτικοί ηγέτες που διαστρεβλώνουν με άνεση τα γεγονότα, κοινή γνώμη που άγεται και φέρεται, ψυχολογία του όχλου, κατάρρευση των κοινωνικών δεσμών, όλα αυτά συνθέτουν ένα ζοφερό τοπίο κοινωνικής και πολιτικής σήψης. Από την άλλη, οι χαρακτήρες είναι πλασμένοι με τόσο σύγχρονο τρόπο που μας οδηγούν σε μια εμβάθυνση στο υποσυνείδητο.

Socrates-Ifigenia-1218

 

Μια site-specific παράσταση τραγωδίας

Στην Αυλίδα, όπου είναι μαζεμένος ο στρατός των Αχαιών πριν την αρχή του Τρωικού πολέμου και όπου έχει παγιδευτεί ο στόλος λόγω αντίξοων καιρικών συνθηκών, υπάρχει μια ατέρμονη αναμονή. Αυτή η αναμονή οδηγεί στην απώλεια της φρόνησης: η Αυλίδα είναι ένα μεταίχμιο, ένας μη τόπος, ή ένας τόπος που προσδιορίζεται μόνο μέσα από τις επιθυμίες, τις μνήμες, την εμμονή σε ένα θολό παρελθόν ή σε ένα αβέβαιο μέλλον.  Ο χρόνος φαίνεται να έχει σταματήσει στην Αυλίδα, και η λογική έχει χαθεί μαζί του.

 Γι’ αυτό και η γραμμή κατάπαυσης του πυρός, που χωρίζει τη Λευκωσία στα δύο, είναι ιδανική τοποθεσία για μια παράσταση στη λογική του site specific θεάτρου: γιατί και σε αυτό το σημείο της πόλης μας, όπως και στην Αυλίδα, ο χρόνος έχει σταματήσει και το θέμα της μνήμης είναι κρίσιμο: η μνήμη που χτίζεται και ξαναχτίζεται από την αρχή, η μνήμη που κληρονομείται, μέχρι που μνήμη και μύθος δεν ξεχωρίζουν πια. 

Socrates-Ifigenia-0853

Δραματουργία

 Όπως συνηθίζει σε πολλά έργα του ο Ευριπίδης, έτσι και στην Ιφιγένεια εν Αυλίδι δημιουργεί ένα ειρωνικό διάλογο με την επικρατούσα εκδοχή του μύθου: σε αυτή την περίπτωση, του μύθου του Τρωικού πολέμου και του οίκου των Ατρειδών, όπως αυτός εκφράζεται κυρίως μέσα από την Ορέστεια και την Ιλιάδα. Χρησιμοποιεί επίσης σαφείς αναφορές σε δικά του έργα όπως οι Τρωάδες και η Εκάβη, τα οποία παρουσιάστηκαν στο κοινό πολύ πριν από την Ιφιγένεια εν Αυλίδι, αλλά αναφέρονται σε γεγονότα που συμβαίνουν μετά το τέλος του Τρωικού πολέμου—άρα χρονολογικά πολύ μετά την ‘Ιφιγένεια’. Η έντονη διακειμενικότητα του έργου επηρέασε και τη δική μας προσέγγιση. Μας ενέπνευσε επίσης και το γεγονός πως το κείμενο που έφτασε στα χέρια μας έχει τόσες πολλές μεταγενέστερες προσθήκες που μοιάζει σχεδόν με ένα παλίμψηστο όπου αποτυπώθηκαν πολλές στρώσεις ιστορίας και πρόσληψης του μύθου. Αυτό όμως το χαρακτηριστικό της μορφής ταιριάζει απόλυτα με το περιεχόμενο της τραγωδίας αυτής, στην οποία κυριαρχεί η θεματική της μνήμης: είτε ως απώλεια μνήμης (ιστορική αμνησία) είτε ως ‘κατασκευασμένη’ συλλογική μνήμη που εξυπηρετεί την κυρίαρχη ιδεολογία. Με άλλα λόγια, το πώς θυμόμαστε τα γεγονότα και γιατί είναι ένα θέμα προσωπικό αλλά και βαθιά πολιτικό σε αυτό το έργο.

Socrates-Ifigenia-1013

Τι γυρεύει ένας γυναικείος χορός σε ένα στρατόπεδο;

Για ποιο λόγο γίνεται αυτή η εκστρατεία;

Ποιοι είναι οι Τρώες;

Πώς οδηγείται μια ανεπτυγμένη κοινωνία σε ανθρωποθυσία;

Το έργο θέτει ένα προβληματισμό σε σχέση με τις κυρίαρχες εκδοχές των γεγονότων, και πώς αυτές εξυπηρετούν κάποιες σκοπιμότητες: κυρίως συντελούν στην συγκάλυψη εγκλημάτων, στην αποσιώπηση εκείνων που επιμένουν να δείχνουν με το δάχτυλο τις ρωγμές στο κοινωνικοπολιτικό οικοδόμημα.  Η ιδέα ότι μπορεί να υπάρχουν περισσότερες από μία εκδοχές μιας ιστορίας, κινεί τη σκηνοθεσία.

Socrates-Ifigenia-1238

Ποια είναι η Ιφιγένεια;

            «…Τώρα είναι ξεκάθαρο· ποια είναι η δουλειά μου εδώ· ποιος είναι ο ρόλος μου:          κάτι που πρέπει να το κοιτάζουν. Ήρθα εδώ για να με κοιτάζουν… Είμαι κάτι…ορατό, κάτι…θεατό… Λες και δεν είναι κανείς μέσα σ’ αυτό το φόρεμα, λες κι είμαι απλά ένα ξόρκι, μια ευχή, ένας πόθος. Δεν είμαι εδώ…»

 

Ένας νέος άνθρωπος, ένα παιδί, που προσπαθεί να διατηρήσει την ακεραιότητά της μπροστά στη βαρβαρότητα, μπροστά στο βιασμό της ανθρώπινής της υπόστασης.

Ένα νεανικό μυαλό που προσπαθεί να μη λυγίσει μπροστά στην ασύλληπτη αδικία.

Socrates-Ifigenia-0804

Διασκευή-δραματουργία:

Προσπαθήσαμε να αφήσουμε πίσω μας προκαταλήψεις για το τι σημαίνει αρχαίο δράμα, δηλαδή όλα τα «πρέπει» και τα «μη» που κουβαλάμε σε σχέση με αυτή τη φόρμα.  Η παράστασή μας είναι πιστή στην ιστορία, στη σειρά των γεγονότων. Ακολουθούμε μια ψυχολογική γραμμή στην ανάλυση των χαρακτήρων, γιατί εκεί μας οδηγεί ο συγγραφέας. Δεν ξεχνάμε βέβαια την αρχετυπική τους φύση και την υπερβατική διάσταση του έργου, η οποία προκύπτει κυρίως μέσα από την ακραία συνθήκη. Ο όρος διασκευή αναφέρεται σε κάποιες παρεμβάσεις στο κείμενο: το οποίο, επειδή ήδη είναι ένα μωσαϊκό από μεταγενέστερες προσθήκες και διακειμενικότητα, μας οδήγησε στο να παίξουμε με εμβόλιμα στοιχεία που αναφέρονται στο μύθο της Ιφιγένειας από άλλες πηγές, αρχαίες αλλά και σύγχρονες. Στην παράσταση ακούγονται αποσπάσματα από: Ορέστεια του Αισχύλου, Iphigenia and other daughters της Elen Maclaughlin, The Songs of the Kings του Barry Unsworth. Υπάρχουν επίσης αναφορές στην Ιλιάδα του Ομήρου.

 

Socrates-Ifigenia-1334

Advertisements

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out /  Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Change )

w

Connecting to %s