Διεθνες Φεστιβαλ Αρχαιου Δραματος Κυπρου: σκεψεις για το μελλον

100X300

Ένας θεσμός που άρχισε πριν 17 χρόνια με ένα μικροσκοπικό προϋπολογισμό και μια-δυο παραστάσεις, αποτελεί τώρα ένα μοναδικό στο είδος του φεστιβάλ διεθνούς κύρους. Έχει περάσει πολλά. Φέτος παρολίγο να το μετρήσουμε μέσα στις απώλειες του κουρέματος. Αλλά επέζησε, στο παρά πέντε, και επιπλέον είχε μεγάλη προσέλευση και ένα ενδιαφέρον πρόγραμμα, παρά τις οικονομικές περικοπές και τα σοβαρά εμπόδια στον προγραμματισμό.

Μερικές βδομάδες μετά το τέλος του φεστιβάλ, καθώς η αποχαύνωση του Αυγούστου εξατμίζεται σταδιακά, και επιστρέφουμε “στα θρανία”, νιώθω την να μοιραστώ κάποιες σκέψεις για τη φετινή διοργάνωση. Η ανάγκη αυτή γίνεται πιο επιτακτική γιατί οι καταιγιστικοί ρυθμοί της ζωής μας, η πληθώρα εκδηλώσεων, και μια, μικρή, επιφανιακότητα που μας χαρακτηρίζει, συμβάλλουν στο να ξεχνάμε εύκολα. Και γιατί φοβάμαι πως η ύπαρξη του φεστιβάλ ίσως τεθεί ξανά υπό αμφισβήτιση, σύντομα.

Φέτος τον Ιούλιο λοιπόν, για 17η χρονιά, εδώ στο νησί έγινε ένα σημαντικό φεστιβάλ, μοναδικό στον κόσμο: για ένα μήνα, θίασοι από την Κύπρο, την Ελλάδα και το εξωτερικό παρουσίασαν σύγχρονες παραστάσεις αρχαίου δράματος σε τρία αμφιθέατρα του νησιού, σε τρεις διαφορετικές επαρχίες.

Γιατί τόσο αρχαίο δράμα σε ένα καλοκαίρι; Γιατί δεκάδες υποβολές συμμετοχής από ολόκληρο τον πλανήτη; Πρωτίστως, γιατί τις τελευταίες τέσσερις δεκαετίες, το αρχαίο δράμα είναι η αρένα της θεατρικής πρωτοπορίας παγκοσμίως, και συνεχίζει να ασκεί έλξη στα “φοβερά παιδιά” της σκηνοθεσίας. Και πάντα θα το κάνει, γιατί είναι το κατ’εξοχήν υλικό για το πολιτικό θέατρο, για το θέατρο που απαιτεί να παίζει κρίσιμο ρόλο στην κοινωνία: ο ήρωας του αρχαίου δράματος είναι πάντα αντιμέτωπος με την κοινότητα και τη συλλογική δοκιμασία, την κρίση, που περνάει. Παράλληλα, τα χαρακτηριστικά της φόρμας του, που το κάνουν ιδιαίτερα ελκυστικό στο σύγχρονο δημιουργό είναι η στιβαρή, ανελέητη πλοκή, ο συνδυασμός μιας ποικιλίας στοιχείων (μέλος, όρχηση, επική αφήγηση, αγώνας, ποίηση) σε ένα gesamtkunstwerk κι ακόμα, η παρουσία του μύθου, που δίνει σε αυτά τα κείμενα τη σπάνια ποιότητα του να βλέπουν ταυτόχρονα προς το παρελθόν και προς το μέλλον. Έτσι οι ερμηνείες του αρχαίου δράματος στην avant garde της θεατρικής δημιουργίας δεν θα σταματήσουν ποτέ. Και ένα τέτοιο φεστιβάλ δε θα χάσει ποτέ το καλλιτεχνικό του ενδιαφέρον.

Το ενδιαφέρον που δείχνει το φεστιβάλ σε “πειραματικές” παραγωγές και παραγωγές που φέρουν το πολιτιστικό στίγμα της χώρας από την οποία προέρχονται, είναι ακόμα ένα στοιχείο της μοναδικότητάς του. Μεγάλοι σκηνοθέτες από όλο τον κόσμο έχουν παρουσιάσει δουλειά σ’αυτό το φεστιβάλ, όπως οι Θεόδωρος Τερζόπουλος, Kuniaki Ida, Γιάννης Κακλέας, Adel Hakim, Σωτήρης Χατζάκης, Κώστας Τσιάνος, Jose Besprosvany, Θωμάς Μοσχόπουλος, Χανάν Σνιρ, και πολλοί άλλοι.

Η πιο σημαντική ίσως εξέλιξη των τελευταίων χρόνων, που είμαι βέβαιη πως θα συμβάλει πολύ θετικά και σε βάθος χρόνου στην πολιτιστική ζωή του τόπου, είναι η συμμετοχή νέων ανεξάρτητων Κύπριων καλλιτεχνών και ομάδων. Ακόμα μια ριζική καινοτομία, αν αναλογιστεί κανείς τα ταμπού και τις ιδέες “ιερότητας” που περιτριγυρίζουν αυτά τα κείμενα, οι οποίες για χρόνια κρατούσαν μακριά τους νέους. Αλλά τώρα, σε αυτό το φεστιβάλ, δίνεται μια μοναδική ευκαιρία στους ανεξάρτητους δημιουργούς να δουλέψουν το αρχαίο δράμα στα μεγάλα αμφιθέατρα, και ταυτόχρονα ανοίγουν δρόμοι για εξέλιξη στην αισθητική του φεστιβάλ, μέσα από φρέσκιες, εικονοκλαστικές προσεγγίσεις νέων ομάδων που δουλεύουν με μειωμένο προϋπολογισμό αλλά τεράστιο πείσμα και στοχοπροσήλωση. Στο φεστιβάλ αυτή η τακτική φέρνει μια ένεση ζωτικότητας: είναι προφανές ότι οι νέοι δημιουργοί φέρνουν μαζί τους και ένα νεαρότερο κοινό. Φέρνουν επίσης τις αγωνίες και τις καλλιτεχνικές αναζητήσεις μιας γενιάς, η οποία αφενός μεν είχε το προνόμιο να  ζήσει στο εξωτερικό και εκτεθεί σε σύγχρονα αισθητικά ρεύματα, αφετέρου δε αντικρίζει αυτή τη στιγμή ένα δύσκολο μέλλον στην πατρίδα.

Όσον αφορά το φετινό φεστιβάλ, εκφράστηκε μερικές φορές η άποψη ότι το πρόγραμμα ήταν “φτωχό”, ιδιαίτερα σε σχέση με την απουσία θιάσων κρατικών θεάτρων και ΔΗ.ΠΕ.ΘΕ. από την Ελλάδα. Η απάντηση είναι απλή: ο μειωμένος προϋπολογισμός σημαίνει πως τέτοιες παραγωγές, που έχει στο παρελθόν φιλοξενήσει συχνά το φεστιβάλ, είναι τώρα εκτός των δυνατοτήτων του. Εδώ έχουμε και ένα “Catch-22”, διότι αυτές οι παραγωγές είναι και οι πιο δημοφιλείς, αυτές που διασφαλίζουν καλές εισπράξεις και αισιοδοξία για το μέλλον. Ελπίζουμε ότι αυτή η περίοδος λιτότητας θα είναι σύντομη. Πάντως η επιλογή παραγωγών μικρότερης κλίμακας, για λόγους επιβίωσης, δεν σημαίνει απαραίτητα και μειωμένη ποιότητα ή μειωμένο ενδιαφέρον.

Μια τελευταία σκέψη, για το φετινό φεστιβάλ. Οι διοργανωτές έκαναν το πρώτο μικρό βήμα προς την προσέλκυση ξένων επισκεπτών στην Κύπρο, με πιο δυναμικό τρόπο απ’ ό,τι ως τώρα. Αυτή η πρώτη έμπρακτη συνεργασία με την τουριστική βιομηχανία σχεδόν εκτροχιάστηκε κι αυτή από το κούρεμα και τον πανικό που το ακολούθησε, αλλά στο τέλος έγινε. Τα αποτελέσματα είναι μια θετική υπόσχεση για το μέλλον. Η θερμή αντίδραση των ξένων, που μέχρι τώρα δεν ενημερώνονταν σωστά για το φεστιβάλ, αλλά και γενικότερα για την πολιτιστική ζωή του τόπου, δείχνει ότι μπορεί να γίνει η Κύπρος πολιτιστικός προορισμός και να προσελκύσει ψηλού επιπέδου τουρισμό. Τουλάχιστον, μπορούμε να δείξουμε ότι προσφέρουμε κάτι παραπάνω από θάλασσα, σουβλάκι, και το birthplace of Aphrodite.

Πώς θα προχωρήσει τώρα το φεστιβάλ; Πώς θα εξελιχθεί; Στην αποπνικτική εποχή που περνάμε της οικονομικής τυραννίας και της γρήγορης κατρακύλας σε πολιτιστικό και οικονομικό μεσαίωνα, ίσως η εξέλιξη σημαίνει επιβίωση. Πολλά τα ερωτήματα: θα περιλαμβάνονται σύγχρονες διασκευές ή αυστηρά μόνο τα έργα ως έχουν; Μπορούν να δημιουργήθούν παράλληλες δραστηριότητες, εργαστήρια, σεμινάρια, μικρότερες παραστάσεις; Πώς το φεστιβάλ θα εκπαιδεύσει το κοινό στις σύγχρονες τάσεις, ικανοποιώντας ταυτόχρονα την επιθυμία για “κλασικές” παραστάσεις; Αλλά το πιο σημαντικό, πώς θα εισακουστεί η άποψή μας ότι η συνεχιζόμενη κρατική στήριξη του φεστιβάλ είναι απαραίτητη και ωφέλιμη για την Κύπρο και την οικονομία της, σε μια εποχή που η επιχορήγηση της τέχνης θεωρείται περιττή πολυτέλεια; Για την ακρίβεια πρέπει να απαιτήσουμε ακόμα περισσότερη στήριξη και προβολή από όλους τους θεσμούς που συν-διοργανώνουν και στηρίζουν το φεστιβάλ. Εμείς, το Κυπριακό θεατρικό κοινό, οφείλουμε να πείσουμε την πολιτεία πως είναι θέμα εθνικό, οικονομικό και καλλιτεχνικό,  θέμα μελλοντικών γενεών αλλα και (πνευματικής) επιβίωσης στο παρόν.

http://www.greekdramafest.com

Φωτογραφίες: Νεόφυτος Νεοφύτου

Flamenco 4 Oedipus 1 Flamenco audience Μήδεια 3

Advertisements

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out /  Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Change )

w

Connecting to %s